ตรวจ HPV คืออะไร? ตรวจ HPV แต่ละสายพันธ์ุ เตรียมตัวอย่างไร
การตรวจ HPV คือวิธีคัดกรองมะเร็งปากมดลูกที่มีความแม่นยำสูง ช่วยให้ตรวจพบเชื้อไวรัส Human Papillomavirus ได้ตั้งแต่ระยะเริ่มแรกก่อนที่จะพัฒนาไปเป็นมะเร็ง โดยข้อมูลจากมหาวิทยาลัยมหาสารคาม และมหาวิทยาลัยอุบลราชธานี พบว่ามะเร็งปากมดลูกยังคงเป็นมะเร็งที่พบบ่อยเป็นอันดับสองในผู้หญิงไทย มีผู้ป่วยใหม่ราว 11–14 คนต่อ 100,000 ราย และมีอัตราเสียชีวิตประมาณ 10 คนต่อวัน
ถึงแม้จะเป็นโรคร้ายแรง แต่โรคมะเร็งปากมดลูกสามารถป้องกันและรักษาให้หายขาดได้ หากได้รับการตรวจ HPV และคัดกรองอย่างสม่ำเสมอตั้งแต่ยังไม่มีอาการ
สุขภาพผู้หญิง เรื่องใกล้ตัว
ดูแลได้ทุกช่วงวัย
บริการตรวจและรักษาอาการเจ็บป่วยทางนรีเวช ตรวจติดเชื้อ คัดกรองมะเร็งปากมดลูก ให้คำปรึกษาเรื่องประจำเดือน ฮอร์โมน และการคุมกำเนิด โดยทีมแพทย์ที่เป็นกันเอง
ดับเบิ้ลยูไลฟ์ คลินิกเฉพาะทางสูตินรีวช เชี่ยวชาญการตรวจและประเมินอาการทางนรเวช กรุงเทพมหานครฯ
ติดเชื้อ HPV อาการเป็นแบบไหน?
ในระยะเริ่มต้น การติดเชื้อ HPV หรือความผิดปกติของเซลล์ปากมดลูกมักไม่แสดงอาการใด ๆ เนื่องจากความผิดปกติจะยังอยู่ในระดับเซลล์ แต่เมื่อโรคพัฒนาขึ้นหรือมีก้อนเนื้อขนาดใหญ่ขึ้น ผู้ป่วยจะเริ่มมีอาการดังนี้
- เลือดออกผิดปกติทางช่องคลอด หรือเลือดออกหลังมีเพศสัมพันธ์
- ตกขาวมากผิดปกติ มีกลิ่น หรือมีเลือดปน
- ปวดท้องน้อย หรือปวดขณะมีเพศสัมพันธ์
- เมื่อเริ่มแพร่กระจาย อาจมีอาการปวดหลัง ปัสสาวะหรืออุจจาระเป็นเลือด
เนื่องจากเซลล์ปากมดลูกใช้เวลาในการกลายพันธุ์เป็นมะเร็งหลังติดเชื้อ HPV นานถึง 10–15 ปี การรอให้มีอาการแล้วค่อยมาพบแพทย์จึงอาจช้าเกินไป การตรวจ HPV (HPV DNA Testing) ร่วมกับการตรวจคัดกรองอย่างสม่ำเสมอ จึงเป็นสิ่งจำเป็นที่สุดในการยับยั้งมะเร็งปากมดลูกตั้งแต่ระยะแรก
วิธีตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูก มีแบบไหนบ้าง?
การตรวจมะเร็งปากมดลูกสามารถทำได้ 2 วิธี ได้แก่
1. การตรวจทางเซลล์วิทยา (Cytology Testing หรือ Pap Smear)
เป็นการตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกโดยการป้ายเอาเซลล์เยื่อบุปากมดลูกไปย้อมเพื่อตรวจหาความผิดปกติ แบ่งเป็น
- การตรวจแบบดั้งเดิม (Conventional Pap Smear) เป็นการป้ายเซลล์ลงบนสไลด์แก้วแบบดั้งเดิม
- การตรวจแบบลิควิดเบส (Liquid Based Cytology หรือ Thin Prep) เป็นการเก็บเซลล์ในน้ำยาเฉพาะ
ในปัจจุบัน การตรวจแบบลิควิดเบสได้รับความนิยมมากกว่าการตรวจแบบดั้งเดิม เนื่องจากกระบวนการเก็บเซลล์ทำให้ได้เซลล์คุณภาพดี ลดการปนเปื้อนจากเลือด และสารคัดหลั่ง แพทย์สามารถมองเห็นความผิดปกติของเซลล์ได้ง่ายกว่า ทำให้สามารถแปลผลได้แม่นยำยิ่งขึ้น
2. การตรวจหาเชื้อเอชพีวี (HPV DNA Testing)
เป็นการตรวจหาสารพันธุกรรมของเชื้อไวรัสเอชพีวี โดยใช้เทคนิคการตรวจระดับโมเลกุล โดยวิธีนี้จะสามารถระบุได้ว่าเชื้อเอชพีวีที่ตรวจพบเป็นสายพันธุ์ที่เสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งปากมดลูกหรือไม่ โดยเราจะแบ่งกลุ่มเชื้อเอชพีวีได้ดังนี้
- กลุ่มเสี่ยงสูงสุด ได้แก่ HPV สายพันธุ์ 16 และ 18 (เป็นสาเหตุของมะเร็งปากมดลูกมากกว่า 70%)
- กลุ่มเสี่ยงสูง ได้แก่ สายพันธุ์ 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, และ 59
- กลุ่มก่อโรคหูดหงอนไก่ ได้แก่ สายพันธุ์ 6 และ 11 (โดยทั่วไปเราจะรักษาผู้ป่วยโรคหูดตามรอยโรค มากกว่าการตรวจหาเชื้อด้วยวิธีนี้ เนื่องจากความแม่นยำไม่ดีนัก)
การตรวจ HPV DNA Test ร่วมกับ Liquid-Based Cytology (Co-Testing) จะให้ผลการคัดกรองที่แม่นยำ หากผลตรวจเป็นปกติ แพทย์อาจแนะนำให้เว้นระยะการตรวจได้นานถึง 5 ปี
ตรวจ HPV เมื่อไหร่ดี
ตามคำแนะนำของ American Society of Cervical Cancer Prevention (ASCCP) เกี่ยวกับ Self Collection for Cervical Cancer Screening มีข้อแนะนำการตรวจดังนี้
- อายุ 21–24 ปี แนะนำเริ่มตรวจคัดกรองด้วยวิธีทางเซลล์วิทยา (Pap Smear/Liquid-based) ทุก ๆ 3 ปี
- อายุ 25–65 ปี แนะนำให้เริ่มตรวจ HPV DNA Test ทุก ๆ 5 ปี หรือตรวจร่วมกับ Pap Smear (Co-testing)
- กลุ่มความเสี่ยงสูง ผู้ที่มีเพศสัมพันธ์ตั้งแต่อายุน้อย มีคู่นอนหลายคน มีประวัติเคยตรวจพบเซลล์ผิดปกติ หรือเป็นผู้ติดเชื้อ HIV ควรเข้ารับการตรวจถี่ขึ้นตามคำแนะนำของสูตินรีแพทย์หรือแพทย์ผู้ดูแลครับ
นอกจากนี้ ASCCP ยังแนะนำให้ผู้ที่เคยฉีดวัคซีนป้องกันมะเร็งปากมดลูกเข้าตรวจคัดกรองและส่องกล้องมะเร็งปากมดลูกเหมือนเดิม ไม่มีข้อยกเว้นครับ
การเตรียมตัวก่อนเข้ารับการตรวจ HPV
เพื่อให้ผลการตรวจ HPV และการคัดกรองมีความแม่นยำ ควรเตรียมตัวดังนี้
- ควรเข้ามาตรวจหลังหมดประจำเดือนใหม่ ๆ เพื่อลดการปนเปื้อนเลือด และสารคัดหลั่ง
- งดมีเพศสัมพันธ์ก่อนเข้าตรวจ 1 – 2 วัน
- งดการสวนล้างอวัยวะเพศ เนื่องจากอาจทำให้เก็บเซลล์ได้ปริมาณลดลง
- สวมเสื้อผ้าสบาย ๆ แนะนำให้ใส่ชุดกระโปรงเพื่อให้เปลี่ยนชุดได้ง่าย
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการตรวจ HPV (FAQ)
ตรวจ HPV คืออะไร และต่างจาก Pap Smear อย่างไร?
การตรวจ HPV (HPV DNA Test) เป็นการตรวจหาเชื้อไวรัส HPV สายพันธุ์ความเสี่ยงสูงเชิงลึกในระดับดีเอ็นเอ ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของมะเร็งปากมดลูกโดยตรง ส่วน Pap Smear เป็นการตรวจดูการเปลี่ยนแปลงของเซลล์บริเวณปากมดลูก การตรวจหาเชื้อ HPV จึงมีความแม่นยำสูงกว่าและสามารถตรวจพบความเสี่ยงได้ตั้งแต่ยังไม่แสดงอาการ
ควรตรวจ HPV เมื่อไหร่ และใครบ้างที่ควรตรวจ?
ผู้หญิงที่มีอายุตั้งแต่ 30 ปีขึ้นไป หรือผู้หญิงที่เคยมีเพศสัมพันธ์แล้ว ควรรับการตรวจ HPV ทุก 3-5 ปี แม้จะไม่มีอาการผิดปกติใดๆ ก็ตาม สำหรับผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็ง หรือมีความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกัน ควรเข้ารับการปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินความถี่ในการตรวจ
การเตรียมตัวก่อนตรวจหาเชื้อ HPV ต้องทำอย่างไรบ้าง?
ก่อนเข้ารับการตรวจ HPV ควรงดการมีเพศสัมพันธ์ งดใช้ยาเหน็บช่องคลอด การล้างช่องคลอด หรือใช้ผ้าอนามัยแบบสอด อย่างน้อย 24–48 ชั่วโมง และควรรอให้หมดประจำเดือนอย่างน้อย 3–5 วันก่อนเข้ารับการตรวจ
หากตรวจพบเชื้อ HPV หมายความว่าเป็นมะเร็งปากมดลูกแล้วหรือยัง?
ยังไม่เป็นครับ การตรวจพบเชื้อ HPV หมายถึงคุณมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้น แต่ไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งทันที ร่างกายของหลายคนสามารถกำจัดเชื้อนี้ได้เองตามธรรมชาติ อย่างไรก็ตาม หากตรวจพบสายพันธุ์ความเสี่ยงสูง (เช่น HPV 16 หรือ 18) แพทย์จะแนะนำให้ติดตามอาการหรือส่องกล้องตรวจปากมดลูกเพิ่มเติมอย่างใกล้ชิด (หากต้องการอ่านวิธีรักษาหรือแนวทางการปฏิบัติตน สามารถอ่านต่อได้ที่ การติดเชื้อ HPV รักษายังไง)
ผู้ชายสามารถตรวจ HPV ได้ไหม?
ปัจจุบันยังไม่มีวิธีการตรวจ HPV ในผู้ชายที่เป็นมาตรฐานทางการแพทย์เหมือนผู้หญิง แต่ผู้ชายสามารถป้องกันการแพร่เชื้อและการเกิดโรคหูดหงอนไก่หรือมะเร็งทวารหนักได้ด้วยการฉีดวัคซีน HPV ครับ
ตรวจ HPV เจ็บไหม?
ไม่เจ็บครับ ขั้นตอนการเก็บตัวอย่างเหมือนการตรวจภายในปกติ โดยแพทย์จะใช้ไม้ป้ายเกาเอาเซลล์บริเวณปากมดลูกเพียงเล็กน้อยเท่านั้น ใช้เวลาไม่กี่นาที
ตรวจหาเชื้อเอชพีวีร่วมด้วย เพื่อเพิ่มความแม่นยำ ทำให้ไม่จำเป็นต้องเข้ามาตรวจบ่อย ๆ นอกจากนี้ การฉีดวัคซีนป้องกันมะเร็งปากมดลูกก็เป็นอีกทางเลือกที่คุ้มค่า ในการป้องกันมะเร็งปากมดลูก ทางดับเบิ้ลยูไลฟ์คลีนิกให้บริทั้งตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกและฉีดวัคซีนป้องกันมะเร็งปากมดลูก หากสนใจหรือกำลังมองหาคลินิกสูตินรีเวชเข้ารับบริการสามารถสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมหรือนัดหมายได้ทางไลน์ด้านล่างนี้ได้เลย
